Wróciłem do domu w Święto Dziękczynienia. Dom był pusty – tylko ojczym mojej synowej siedział bujając się na krześle. Na stole leżała karteczka: „Nasza rodzina wybrała się w rejs. Proszę, zaopiekuj się nim”. Staruszek otworzył jedno oko i powiedział: „Możemy zaczynać?”. Tylko skinąłem głową. Cztery dni później moja synowa błagała…

Ale teraz, w tej spokojnej chwili, poczułem dziwną wdzięczność za przerwanie mojej samotnej rutyny.

Mój telefon zawibrował, bo Robert odpowiedział mi z ulgą, ale wyraźnie zdezorientowany, zadowolony, że jesteśmy bezpieczni, ale chciał jak najszybciej poznać więcej szczegółów.

Uciszyłem go i nie odpowiedziałem.

Gra będzie kontynuowana jutro.

Dzisiejszy wieczór był przeznaczony na muzykę, na ciszę, na dziwny spokój dzielonej samotności z nieoczekiwanym sojusznikiem.

„Nie jestem przekonany co do takiego ułożenia mebli” – powiedziałem, odsuwając się, by przyjrzeć się dziełu naszych rąk.

Cały ranek poświęciliśmy na przemeblowanie mojego salonu, co okazało się zadaniem bardziej wymagającym fizycznie, niż się spodziewałem.

„Teraz sofa wydaje się zbyt dominująca.”

Artur, lekko zdyszany, ale triumfujący, pokręcił głową.

„Widzisz to oczami pamięci, a nie świeżości. Stary układ stawiał na pierwszym miejscu kominek, który jest piękny, ale nieużywany przez większość roku”.

Wykonał szeroki gest.

„To tworzy przestrzenie do rozmów. Zachęca do interakcji, zamiast siedzenia w parach.”

Zastanowiłem się nad jego stanowiskiem, próbując spojrzeć na pomieszczenie obiektywnie.

Przesunęliśmy moją sofę prostopadle do jej pierwotnego położenia, ustawiliśmy naprzeciwko niej dwa fotele i przestawiliśmy stoliki nocne, aby stworzyć oddzielne strefy do siedzenia.

Fortepian pozostał w swoim kącie, ale teraz sprawiał wrażenie bardziej zintegrowanego z pomieszczeniem, niż odizolowanego w swojej własnej strefie.

„Wydaje się to bardziej przemyślane” – przyznałem. „Mniej przypomina meble, które gromadziły się przez dekady”.

„Dokładnie tak było” – zauważył Arthur bez osądu. „Większość domów ewoluuje organicznie, a nie w wyniku celowego projektowania. Dodajemy elementy w razie potrzeby, ustawiamy je dla wygody, a potem w ogóle przestajemy je dostrzegać”.

Miał oczywiście rację.

Kiedy ostatnio naprawdę przyjrzałem się swojemu salonowi, naprawdę przyjrzałem się przestrzeni, po której codziennie się poruszałem?

Podobnie jak wiele aspektów mojego życia, stało się to niewidoczne dzięki znajomości: wygodne, ale niezauważane.

„Następnie zasłońmy” – oznajmiłam, zwracając się do materiału, którym obrzuciliśmy krzesło. „Chociaż przyznaję, że od lat nie uszyłam niczego tak solidnego”.

„Na szczęście masz dostęp do teatralnej wiedzy” – odparł Arthur, ostrożnie siadając na nowo ustawionej sofie. „W swoim czasie konstruowałem wszystko, od renesansowych sukni balowych po macki kosmitów. Zasłony są w pełni w moim zasięgu”.

Podniosłem brwi.

„Szyjesz?”

„Kostiumoprojektowanie było częścią mojego wykształcenia teatralnego, chociaż specjalizowałam się w reżyserii i scenografii.”

Zbadał tkaninę okiem fachowca.

„Czy masz maszynę do szycia, czy będziemy szyć ręcznie?”

„W szafie w pokoju gościnnym” – odpowiedziałem, wciąż analizując ten nowy wymiar możliwości Arthura. „Chociaż dawno jej nie używałem. Może wymagać czyszczenia”.

„Zbadajmy to” – zasugerował, podpierając się laską. „Chyba że wolisz najpierw odpocząć. Siedzimy nad tym już od kilku godzin”.

Rozważny ton jego głosu mnie poruszył. Pomimo widocznego zmęczenia, martwił się o moją kondycję.

„Nic mi nie jest” – zapewniłam go, może trochę bardziej stanowczo niż to konieczne. „Chociaż kawa może się przydać, zanim zajmiemy się kolejnym projektem”.

W kuchni, gdy przygotowywałam świeży posiłek, Arthur przyglądał się zdjęciom przymocowanym magnetycznie do lodówki — były to zdjęcia rodziny Roberta w różnym wieku, a także kilka starszych zdjęć Jamesa i mnie z młodości.

„Masz profil swojego ojca” – zauważył, wskazując na wyblakłe zdjęcie z lat 70. – „I przekazałeś go Robertowi. Echo genetyczne jest dość uderzające”.

Spojrzałem na obraz — widziałem go już tyle razy, że przestałem go zauważać.

Artur miał rację.

Podobieństwo między trzema pokoleniami było niezaprzeczalne, jeśli chodzi o profile.

„James zawsze mówił, że Robert był bardziej Walshem niż Sullivanem.”

„Moja determinacja, mój słuch muzyczny” – dodałem i zrobiłem pauzę. „A co Robert odziedziczył po ojcu?”

Jego analityczny umysł. Jego cierpliwość do szczegółów.

Uśmiechnęłam się do nagłego wspomnienia.

„Jego okropne kalambury. James potrafił doprowadzić salę do jęków swoją grą słów.”

„Cenny spadek” – rzekł poważnie Artur.

„Moja Clara miała podobne skłonności do językowych psot.”

Przybrał łagodniejszy, czulszy głos.

„Arr” – mawiała – „użyłeś słowa „kategoryczny” w żargonie”.

Wrażenie, jakie wywarł na zmarłej żonie, było tak pełne uczuć, że niemal mogłem ją zobaczyć — kobieta o błyszczących oczach i błyskotliwym dowcipie, stanowiąca doskonałą przeciwwagę dla formalnego stylu Arthura.

„Tęsknisz za nią” – zauważyłam, podając mu kubek kawy.

„Każdego dnia” – potwierdził po prostu. „Chociaż kształt tej zaginionej zmienia się z czasem – mniej surowy, bardziej zintegrowany z tym, kim się stałem bez niej”.

Opis ten idealnie odzwierciedla moje własne doświadczenia dotyczące rozwoju żałoby.

„Tak” – powiedziałem. „Dokładnie tak”.

Zanieśliśmy kawę do pokoju gościnnego, gdzie wyjęłam z szafy maszynę do szycia.

Ku mojemu zaskoczeniu, był w lepszym stanie, niż się obawiałem: lekka warstwa kurzu, ale poza tym nienaruszony.

„Singer 301” – zauważył z aprobatą Arthur. „Koń roboczy. Clara miała ten sam model”.

Podczas gdy ja czyściłam maszynę, Arthur z profesjonalną precyzją mierzył i oznaczał materiał, używając szpilek wyjętych ze starego koszyka do szycia, aby stworzyć idealne szwy.

Pracowaliśmy razem z zaskakującą koordynacją, jakbyśmy robili to już wiele razy wcześniej.

Późnym popołudniem skończyliśmy jeden zestaw zasłon i byliśmy w połowie drugiego.

„Tworzymy wydajny zespół” – zauważyłam, gdy Arthur przesuwał tkaninę przez maszynę, a ja ją nadzorowałam.

„Rzeczywiście” – zgodził się. „Chociaż podejrzewam, że nasze dzieci byłyby zszokowane, widząc tę ​​domową harmonię. To raczej podważa ich postrzeganie nas jako trudnych, samotnych istot”.

„A propos…”

Spojrzałem na telefon.

„Robert wysłał trzy kolejne wiadomości z prośbą o szczegóły dotyczące naszego nieoczekiwanego połączenia. Czy powinniśmy odpowiedzieć?”

W oczach Artura zabłysły figlarne iskierki.

„Oczywiście. Ale dajmy im coś konkretnego, choć niejednoznacznego. Niech naprawdę się zastanowią”.

Zastanowiłem się przez chwilę, po czym wpisałem:

Miło Cię słyszeć. Arthur i ja byliśmy ostatnio bardzo zajęci – kompletnie przemeblowaliśmy salon i uszyliśmy nowe zasłony. Nie poznałbyś tego miejsca. Odkryliśmy, że łączy nas pasja do Bacha i Debussy’ego.

Arthur gra w najtrudniejszą grę w Scrabble, w jaką grałem od lat, chociaż wczoraj wieczorem pokonałem go bezapelacyjnie.

Nie musisz się tak często meldować. Świetnie się bawimy. Ucałuj ode mnie dzieci.

Artur przeczytał mi to przez ramię i skinął głową z aprobatą.

„Luźna wzmianka o spędzeniu wieczoru na grze w Scrabble jest natchniona. Sugeruje komfortową domową atmosferę bez nachalnych romantycznych podtekstów.”

„Tak naprawdę nie graliśmy w Scrabble” – zauważyłem.

„Drobny szczegół” – powiedział. „Z pewnością moglibyśmy”.

Spojrzał na zabytkowy zegar stojący na stoliku nocnym.

„Chociaż może powinniśmy, żeby zachować spójność narracji. Prawdę mówiąc, jestem całkiem niezły w grach słownych”.

„Czy to wyzwanie, profesorze Caldwell?” – zapytałem, zaskoczony własną wesołością.

„To tylko mała uwaga, pani Walsh” – odpowiedział z udawaną formalnością. „Chociaż jeśli proponuje pani konkurs, byłoby niedbalstwem odmówić”.

Gdy popołudniowe światło zaczęło się zmieniać w wieczorne, przerwaliśmy szycie, aby rozstawić planszę do gry w Scrabble w kuchni.

Przygotowałam prostą kolację — quiche, który miałam w zamrażarce, podgrzany ze świeżą sałatką — podczas gdy Arthur układał deskę i kafelki z metodyczną precyzją.

„Jakie są zasady panujące w domu?” – zapytał, gdy usiedliśmy przy stole.

„Tylko standardowe słowa ze słownika. Żadnych nazw własnych” – odpowiedziałem, podając quiche. „I żadnego celowego blokowania, żeby było trudniej”.

„Ach” – zauważył, biorąc talerz z podziękowaniem. „Grałeś już kiedyś ze strategami”.

„Obiecuję skupić się na budowaniu słów, a nie na grze obronnej”.

Następna rozgrywka była najbardziej stymulującą intelektualnie rozgrywką w Scrabble, w jakiej brałem udział od lat.

Słownictwo Arthura było niezwykłe, a jego strategia subtelna, ale skuteczna.

Zacząłem czerpać z wiedzy językowej, do której nie miałem dostępu od czasów studiów, kiedy to James i ja rozgrywaliśmy maratony gier podczas śnieżnych weekendów.

„Dyskretne” – oznajmił Artur, z rozmachem układając kafelki. „Na trzy punkty. To siedemdziesiąt dwa punkty, jak sądzę”.

Jęknąłem z wdzięczności.

„Imponujące. Chociaż zostawiłeś miejsce na…”

Ułożyłem kafelki tak, aby utworzyły układ BIZANTYJSKI, łączący się z X i rozszerzający się do podwójnego wyrazu.

„Pięćdziesiąt siedem punktów” – obliczyłem, nie mogąc ukryć satysfakcji w głosie.

„Dobrze zagrane” – przyznał, wpatrując się w szachownicę z autentycznym szacunkiem. „Jesteś groźniejszym przeciwnikiem, niż się spodziewałem”.

„Zakładałeś, że będę łatwym celem” – rzuciłam wyzwanie, choć bez autentycznej obrazy.

„Wcale nie. Po prostu nie spodziewałem się tak strategicznej agresji po nauczycielu gry na fortepianie”.

„Muzycy klasyczni należą do najbardziej ambitnych ludzi na świecie” – poinformowałem go. „Powinieneś zobaczyć walkę psychologiczną na przesłuchaniach do konserwatorium”.

Roześmiał się — głębokim, nieskrępowanym śmiechem, jakiego nigdy wcześniej u niego nie słyszałam.

„Słuszna uwaga. Clara zawsze powtarzała, że ​​różnica między orkiestrą symfoniczną a stadem wilków polega na tym, że wilki rozpoznają, kiedy ich ofiara nie żyje”.

Wieczór upłynął nam na przyjemnej rywalizacji, gra przeplatała się z coraz swobodniejszą rozmową.

Przyłapałam się na tym, że dzielę się historiami, których nie pamiętałam od lat – anegdotami o Jamesie, o moich początkach kariery, o dzieciństwie Roberta.

Arthur odwzajemnił się opowieściami o zapobiegniętych katastrofach teatralnych, poruszanych kwestiach politycznych w środowisku akademickim i własnych błędach wychowawczych, jakich doświadczył w stosunku do dwóch synów, obecnie mieszkających na Zachodnim Wybrzeżu.

„Odwiedzają nas regularnie w święta” – wyjaśnił, gdy zapytałem o ich nieobecność podczas jego ostatnich zmagań ze zdrowiem. „Wysyłają odpowiednie prezenty na urodziny. Ale dystans – zarówno geograficzny, jak i emocjonalny – ma tendencję do przekształcania się w coś trwałego”.

Podtekst samotności wyczuwalny w jego rzeczowym opisie głęboko mnie poruszył.

Jak bardzo inna była moja relacja z Robertem?

Bliskość fizyczna nie zapobiegła dystansowi emocjonalnemu.

Kiedy nasza gra w końcu się zakończyła – Arthur wygrał zaledwie dwunastoma punktami, co było różnicą na tyle małą, że uzasadniało rewanż – w przyjacielskiej ciszy opuściliśmy szachownicę.

„Dziękuję” – powiedział niespodziewanie Arthur, gdy odkładałem pudełko z grą na półkę.

„Za co? Za to, że pozwoliłeś mi pokonać mnie w Scrabble?”

„Za dziś” – wyjaśnił, tonem nietypowo poważnym. „Za szycie, przemeblowanie i tę grę. Za traktowanie mnie jak osoby, która ma coś do zaoferowania, a nie tylko jako osoby starszej, której niedogodność trzeba rozwiązać”.

Ta prosta wdzięczność zaskoczyła mnie.

„Byłeś daleki od niewygody” – powiedziałem szczerze. „Właściwie, całkiem miło było mieć towarzystwo – nawet towarzystwo, które pojawiło się w tak manipulacyjnych okolicznościach”.

W jego uśmiechu dało się wyczuć odrobinę zwykłej dla niego suchości, ale także autentycznego ciepła.

„Może jednak powinniśmy wysłać naszym dzieciom podziękowania za ich wysiłki w znalezieniu partnera. Nie z powodów, dla których to zrobiły, ale za zaskakującą przyjaźń, którą nieświadomie stworzyły”.

„Przyjaźń” – powtórzyłem, sprawdzając znaczenie tego słowa.

„Tak” – powiedział. „Wierzę, że właśnie do tego to zmierza”.

Na moim telefonie zabrzmiał dźwięk powiadomienia.

Kolejna wiadomość od Roberta — tym razem zawierająca zdjęcie rodziny na statku wycieczkowym.

Ich uśmiechy były nieco wymuszone, próbowali sprawiać wrażenie beztroskich, ale jednocześnie wyraźnie martwili się sytuacją w domu.

„Wyglądają żałośnie” – zauważył Arthur, zerkając na zdjęcie. „Sumienie ciąży nad ich karaibskim rajem”.

„Dobrze” – odpowiedziałem, zaskakując się stanowczością swojego tonu. „Może to sprawi, że dwa razy się zastanowią, zanim w przyszłości podejmą za nas decyzje bez konsultacji”.

Artur uniósł wyimaginowany kieliszek w geście powitania.

„Do konsekwencji. Niech będą pouczające dla wszystkich zaangażowanych.”

Powtórzyłam jego gest, trzymając szklankę z wodą.

„I za nieoczekiwane sojusze. Niech nas nadal zaskakują”.

Niedzielny poranek przywitał nas krystaliczną czystością, charakterystyczną dla późnej jesieni w Vermont.

Powietrze było ostre, zwiastując nadchodzącą zimę, lecz światło słoneczne wciąż niosło ze sobą echa zanikającego ciepła.

Obudziłem się wcześniej niż zwykle, a w mojej głowie już przewijały się plany zajęć na ten dzień, zanim jeszcze moje stopy dotknęły podłogi.

To oczekiwanie — ta subtelna chęć rozpoczęcia dnia — wydało mi się obce po miesiącach poranków, które zlały się w jedną całość.

Trzy dni spędzone z Arthurem Caldwellem w jakiś sposób zakłóciły schematy, których wcześniej nawet nie rozpoznawałam jako statycznych.

Owinęłam się szlafrokiem i cicho zeszłam na dół, spodziewając się, że o tak wczesnej porze kuchnia będzie pusta.

Zamiast tego Arthur stał przy ladzie i metodycznie kroił owoce, przygotowując coś, co wyglądało na wyszukane śniadanie.

„Wcześnie wstałeś” – zauważyłem, podchodząc do ekspresu do kawy, który był już w trzech czwartych pełny.

„Nawyk na całe życie” – odpowiedział, nie odwracając się. „Harmonogramy zajęć akademickich są bezlitosne, a wczesny poranek to dla mnie jedyna godna zaufania pora na nieprzerwane rozmyślanie”.

Odłożył nóż i spojrzał na mnie.

„Teraz, pomimo rzekomych swobód, jakie daje emerytura, moje ciało odmawia pobudki po godzinie szóstej”.

„Ja też” – przyznałam, nalewając nam obojgu kawę. „Chociaż zazwyczaj spędzam ten czas ćwicząc grę na pianinie. Poranne światło w salonie idealnie nadaje się do czytania a vista”.

Przyjął kawę, kiwając głową na znak podziękowania.

„Słyszałem cię wczoraj około 17:30. Bacha – Koncert włoski, jeśli się nie mylę. Ruch presto.”

Ta obserwacja mnie zaskoczyła.

„Masz dobre ucho.”

„Clara była w naszym domu muzykiem” – powiedział, wracając do przygotowywania jedzenia. „Wiolonczelistka w Berkeley Symphony przez dwadzieścia lat. Pewna wiedza musiała przeniknąć do nas przez bliskość”.

Odsłonięto kolejną warstwę.

Ten formalny mężczyzna, ze swoimi odniesieniami literackimi i teatralnym wykształceniem, dzięki swojej żonie przez dziesięciolecia był zafascynowany muzyką klasyczną.

Uznanie wspólnego terytorium kulturowego wydawało się w jakiś sposób znaczące — stanowiło kolejną nić łączącą nasze odmienne życia.

„Co robisz?” zapytałam, zerkając przez jego ramię na ułożone na stole owoce, chleb i coś, co wyglądało na ciasto.

„Holenderskie naleśniki” – odpowiedział. „Specjalność Clary, choć moja to blada imitacja”.

Zawahał się, nagle tracąc pewność co do swojej inicjatywy kulinarnej w mojej kuchni.

„Pomyślałem, że może, skoro jest niedziela…”

„Wygląda wspaniale” – zapewniłam go szybko. „Zazwyczaj jem tylko tosty i kawę”.

„Niedobór składników odżywczych” – oświadczył, odzyskując pewność siebie. „Śniadanie powinno dodać sił na intelektualne i fizyczne wyzwania dnia”.

„A jakich wymagań spodziewa się pan dzisiaj, profesorze Caldwell?” – zapytałem rozbawiony jego profesorskim tonem.

Zastanowił się przez chwilę, wsuwając przygotowaną blachę do nagrzanego piekarnika z ostrożną precyzją.

„Zasłony wymagają dokończenia. Poduszki dekoracyjne czekają na nowe poszewki.”

Zawahał się.

„Pomyślałem, że może zechciałbyś zagrać więcej dla wdzięcznej, jednoosobowej publiczności”.

Prośba ta, przekazana z nietypową dla mnie nieśmiałością, niespodziewanie mnie poruszyła.

Jak dawno nikt nie prosił o to, żeby posłuchać mojego grania?

Moi uczniowie i ich rodzice postrzegali moje pokazy jako instruktażowe, a nie performatywne.

Robert i jego rodzina uprzejmie znosili moje granie podczas wizyt, wyraźnie skupiając swoją uwagę na czymś innym.

„Z przyjemnością zagram dla ciebie” – powiedziałem szczerze. „Chociaż muszę cię ostrzec, mój repertuar z wiekiem nieco się ograniczył. Artretyzm sprawia, że ​​Liszt i Rachmaninow stają się coraz większym wyzwaniem”.

„Wszyscy muzycy modyfikują swój repertuar z czasem” – odpowiedział rzeczowo Arthur. „Mądrzy raczej się adaptują, niż porzucają. Clara w późniejszych latach przeszła na utwory barokowe – mniej rozbudowanych pozycji, więcej możliwości ekspresji w ramach ograniczeń technicznych”.

Ponownie, ta zaskakująca wiedza przekazana bez protekcjonalności czy litości – po prostu praktyczna wiedza od kogoś, kto zna fizyczną rzeczywistość muzyka.

„Nieustannie mnie zaskakujesz, Arthurze Caldwell” – przyznałam, nakrywając do stołu, podczas gdy on przygotowywał prosty kompot owocowy do naleśnika.

„Dobrze” – odpowiedział z lekkim uśmiechem. „Przewidywalność jest wrogiem zaangażowania”.

„Clara mawiała, że ​​została ze mną przez czterdzieści trzy lata, bo nigdy nie wiedziała, co powiem następnym razem”.

„James był jego przeciwieństwem” – powiedziałam. „Całkowicie niezawodny. Całkowicie przewidywalny. Zawsze wiedziałam dokładnie, jak zareaguje w danej sytuacji. To było pocieszające”.

„Różne osobowości wymagają różnych towarzyszy” – zauważył Arthur. „Temperament teatralny korzysta ze stabilizującego wpływu. Być może ten muzyczny rozkwita dzięki niezawodnym rytmom”.

Spostrzeżenie okazało się nieoczekiwanie przenikliwe.

Zanim zdążyłam odpowiedzieć, zadzwonił minutnik piekarnika.

Artur wyciągnął idealnie napuszony naleśnik — jego brzegi były złociste i chrupiące, a środek tworzył wgłębienie na kompot owocowy.

„Imponujące” – przyznałem, gdy podawał nam talerze z rozmachem godnym eleganckiej restauracji. „Ciągle mi coś ukrywałeś, Arthurze. Wczorajszy omlet nie był przypadkiem”.

„Umiejętności kulinarne rozwinęły się z konieczności” – wyjaśnił, dołączając do mnie przy stole. „Po śmierci Clary mogłem albo nauczyć się porządnie gotować, albo pogodzić się z niekończącym się ciągiem przeciętnych dań restauracyjnych i zapiekanek z wyrazami współczucia”.

Przez kilka minut jedliśmy w przyjacielskiej ciszy.

Naleśnik rzeczywiście był pyszny — lekki, z lekko kremowym wnętrzem, a kompot owocowy idealnie kontrastował z jego słodyczą, dodając kwaskowatości.

„Nasze dzieci byłyby zszokowane” – zauważyłam, biorąc drugą porcję – „gdyby widziały, jak dzielimy się śniadaniem w ten sposób – swobodnie czując się w swoim towarzystwie. To raczej podważa ich postrzeganie nas jako trudnych i wymagających, prawda?”

„Być może to najcenniejsza lekcja w tej sytuacji” – odparł zamyślony Artur. „Że ich rodzice to pełnoprawni ludzie, a nie tylko problemy związane ze starzeniem się, z którymi trzeba sobie radzić, czy cechy charakteru, które trzeba tolerować”.

Po śniadaniu wróciliśmy do szycia i do południa skończyliśmy drugi komplet zasłon.

Artur nalegał na natychmiastowe ich powieszenie, choć było jasne, że byłoby to zbyt dużym wysiłkiem dla jego sił.

Efekt był przełomowy.

Ciężki adamaszek, który zaciemniał mój salon przez piętnaście lat, został zastąpiony jaskrawoniebieskim lnem, który sprawił, że cała przestrzeń stała się jednocześnie bardziej elegancka i przyjazna.

„To tak, jakby pokój znów mógł oddychać” – powiedziałem, odsuwając się, by podziwiać nasze dzieło.

„Dokładnie o taki efekt mi chodziło” – zgodził się Arthur, ostrożnie rozsiadając się w fotelu. „A teraz, zdaje się, obiecałeś mi prywatny recital”.

Podszedłem do pianina i nagle poczułem przypływ tremy, której nie doświadczyłem od lat.

Co powinienem zagrać temu człowiekowi, który wiedział wystarczająco dużo o muzyce, aby ją docenić, ale sam nie był muzykiem?

Po chwili zastanowienia zacząłem od Impromptu w tonacji Ges-dur Schuberta – romantycznego, ale nie efekciarskiego, technicznie dostosowanego do moich starzejących się rąk, a jednak oferującego głębię emocjonalną.

Kiedy muzyka wypełniła pomieszczenie, poczułem, że gram nie jako nauczyciel prezentujący technikę, ani jako samotny muzyk doskonalący swoje umiejętności, lecz jako prawdziwy wykonawca komunikujący się za pomocą dźwięku.

Artur słuchał z całkowitą uwagą.

Czasami jego oczy się zamykały, czasami patrzył na moje dłonie, ale zawsze pozostawał całkowicie pochłonięty muzyką.

Kiedy skończyłem Schuberta, bez zatrzymywania przeszedłem do „La fille aux cheveux de lin” Debussy’ego, a potem do Nokturnu Es-dur Chopina.

Każdy utwór płynnie przechodził w kolejny, tworząc program, którego nie planowałem świadomie, lecz który wyłonił się z jakiejś głębszej muzycznej intuicji.

Po prawie czterdziestu minutach w końcu zrobiłem przerwę, zaskoczony tym, jak długo grałem, nie odczuwając zmęczenia.

Artur przez chwilę milczał, jakby chciał pozwolić ostatnim nutom całkowicie się rozproszyć, zanim przemówił.

„Dziękuję” – powiedział po prostu. „To było niezwykłe”.

„Jesteś bardzo miły” – odparłem automatycznie.

„Niezbyt uprzejmie – trafnie”. Jego ton nie znosił sprzeciwu. „Grasz z niezwykłą wrażliwością. Biegłość techniczna, owszem, ale co ważniejsze, autentyczna inteligencja interpretacyjna. Można zrozumieć, dlaczego przez te wszystkie lata byłeś tak dobrym nauczycielem”.

Konkretne, mądre pochwały wywarły na mnie większy wpływ niż wylewne komplementy.